بسم الله الرحمن الرحیم.
در حدود پائیز یا زمستان 1383 واژه ی
فِشُردار
را در برابر
compactum
برساختم. تعریف دایرت المعارفی این واژه، طبق http://eom.springer.de/C/c023590.htm :
Compactum: A metrizable compact space. Examples of compacta are: a segment, a circle, an -dimensional cube, ball or sphere, the Cantor set, the Hilbert cube
از حدود تابستان 1382 تا پایان اسفند 1383 با پروژه های دانشنامه ی ریاضی و واژه نامه ی ریاضی همکاری می کردم. دانشنامه ی ریاضی، ترجمه ی اثر زیر بود:
Encyclopaedia of Mathematics: An updated and annotated
translation of the
Soviet “Mathematical Encyclopaedia”. Riedel, Dordrecht, et
al. loc., 1988—1993
نسخه ی انگلیسی ده جلد بود. نه جلد متن و یک جلد اندیکس. اگر اشتباه نکنم، اصل روسی پنج جلد بوده است.
گمان کنم آخرین نسخه ی انگلیسی یازده جلد است. ده جلد متن و یک جلد اندیکس.
نسخه ای که در اختیار من بود 6691 مدخل داشت. نسخه ی آنلاین که در http://eom.springer.de/default.htm در دسترس است، و احتمالاً منطبق بر آخرین نسخه ی چاپی است، 8120 مدخل دارد (طبق شمارش بنده).
این دایرت المعارف به صورت چاپی و سی دی و آنلاین موجود است.
ویراستار ترجمه ی انگلیسی Michiel Hazewinkel است. درباره ی Hazewinkel ← http://homepages.cwi.nl/~mich/ و http://genealogy.math.ndsu.nodak.edu/html/id.phtml?id=46545 .
طبق http://en.wikipedia.org/wiki/Encyclopaedia_of_Mathematics این دایرت المعارف ترجمه ی Matematicheskaya entsiklopediya (1977) است که ویراستار آن Ivan Matveevich Vinogradov بوده است. (ظاهراً هم Matveevich می نویسند و هم Matveyevich .)
درباره ی ویناگرادف (1983—1891) ← http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Vinogradov.html .
واژه نامه ی ریاضی عیناً مطابق مدخلهای Encyclopaedia of Mathematics بود، و البته همراه با معادل فارسی. نسخه ی تایپی که در اختیار من است:
واژه نامۀ ریاضی
انگلیسی ـ فارسی
سرپرست:
دکتر سیدمحمدکاظم نائینی
دکتر سیدمحمدکاظم نائینی، (دکتر) غلامرضا محیی الدین قمشه،
مهناز مرادی نرگسی، سیدعباس سیدمحمدی
حروفچین: سهیلا شمس الله
تهران
بنیاد دانشنامۀ بزرگ فارسی
اسفند 1383
ظاهراً تا این لحظه نه واژه نامه چاپ شده است و نه دانشنامه. گویا قرار بود دانشنامه در 9 جلد چاپ شود. ارتباط من با این اثرها تا پایان اسفند 1383 بود. از عاقبت این پروژه ها خبری ندارم.
خُب. دانشمندان و فضلائی که قبل از بنده و همکارانم، سالها در قسمت واژه گزینی و ترجمه ی مدخلها فعالیت کرده بودند، در برابر compactum معادلی پیشنهاد نداده بودند. من، خیلی سریع معادل فِشُردار را برساختم. الگوی من این بود:
|
پیوسته |
continuous |
|
پیوستگی |
continuity |
|
پیوستار |
continuum |
|
پیوستارها |
continua/continuums |
طبق این الگو، من قیاساً به این رسیدم:
|
فشرده |
compact |
|
فشردگی |
compactness |
|
فشردار |
compactum |
|
فشردارها |
compacta (/compactums/) |
همکار بنده، خانم مهناز مرادی نرگسی، کارشناس ارشد ریاضی (الان استاد در دانشگاه آزاد)، به آقای سیاوش شهشهانی (سیاوش شمس شهشهانی) تلفن کرد و از معادل فارسی compactum در نوشته های ریاضی سؤال کرد. من شاهد گفت و گوی تلفنی بودم. آقای شهشهانی گفت: «معادل جاافتاده ای ندارد. بعضی ها می گویند «فِشُردَک».»
بله. واژه ی compactum هم اصطلاحی در ریاضیات است، و هم نام گونه ای از گیاه (قارچ؟) است. بنده گمان می کنم «فشردک» مناسب است برای معادل فارسی compactum در گیاه شناسی، و البته «فشردار» مناسب است برای معادل فارسی compactum در ریاضیات.
ظاهراً خانم مرادی نرگسی فشردار را مقبول یافت و خودش هم به کار می برد.
از رفقای وبلاگی که تخصص یا دست یا علاقه در ریاضیات یا علوم پایه یا علوم مهندسی دارند، یا کلاً به بحثهای اصطلاح شناسی و مانند آن علاقه دارند، دعوت می کنم لفظ «فِشُردار» را به گوش دیگران برسانند.
کلیه ی حقوق دنیوی و اخروی «فِشُردار» محفوظ و متعلق است به سیدعباس سیدمحمدی!
***
تمام معادلهای فارسی زیر برساخته ی بنده است، در سال 1383 و نیمسال دوم 1382:
فشردار compactum
شیپور lituus
پیچنده torse
مارپیچ کروی ثابت ـ زاویه loxodrome
حلزونوار cochleoid
پادنوا antitone
هندسه ی تفصیلی geometry in the large
(هندسه ی اجمالی geometry in the small )
ریسنده clothoid
پارامترساز parametrix
کاملاً مختار holonomic
کاملاً مقیّد non-holonomic
هم مماس contingent
(پیرامماس paratingent )
متوازی المواضع parallelotope
واپراکنی dispersion
اصل موضوع شناسی axiomatics
سایه ای umbral
توضیحات:
ــ خانم مرادی نرگسی معادل «مسطح ضلعی» را در برابر planigon ساخت.
ــ طبق دست نوشت ترجمه های مدخلها، دکتر محمدهادی شفیعیها در برابر in the large به کار برده بود «بتفصیل»، و در برابر parallelotope به کار برده بود «اَبَرمتوازی السطوح». (geometry in the large معادل Geometrie im Grossen آلمانی است. ویژگی in the large در مفهوم variational calculus in the large = حساب وردشی تفصیلی، و مفهوم Riemannian geometry in the large = «هندسه ی ریمانی تفصیلی» هم هست. )
***
مطالعه ی Encyclopaedia of Mathematics مرا سرمست می کرد. احترام خودم را به مؤلّفان و مترجمان و ویراستاران و تایپیستها و دیگر افراد و اعضای تدوین این اثر تقدیم می کنم. امیدوارم بتوانم نسخه ی چاپی و/یا سی دی آن را تهیه کنم. آمین!
[تکمله در تاریخ بیست و سوم فروردین 1387:
معادل «زیبَر مارتینگل» در برابر half-martingale هم از من بود. توضیح:
در Encyclopaedia of Mathematics دو مدخل است:
half-martingale
و
semi-martingale
دانشمندان و فضلائی که قبل از بنده و همکارانم، سالها در قسمت واژه گزینی و ترجمه ی مدخلها فعالیت کرده بودند، در برابر هر دوی half-martingale و semi-martingale گفته بودند «نیم مارتینگل». برای اجتناب از «معادل فارسی ی یکسان در برابر مفهومهای ریاضی ی متفاوت»، بنده «زیبَر مارتینگل» را در برابر half-martingale برساختم. زیبَر مارتینگل = زی(ر) + (ز)بَر مارتینگل. توجه کنید:
http://eom.springer.de/H/h046160.htm
Half-martingale
A concept equivalent to either the concept of a submartingale or that of a supermartingale. A stochastic sequence , , defined on a probability space with a distinguished non-decreasing family of -algebras , , , is called a half-martingale if , is -measurable and with probability 1 either
or
In case (1) the sequence is called a submartingale, and in case (2) — a supermartingale.
In the modern literature, the term "half-martingale" is either not used at all or identified with the concept of a submartingale (supermartingales are derived from submartingales by a change of sign and are sometimes called lower half-martingales). See also Martingale.
A.V. Prokhorov
http://eom.springer.de/S/s084230.htm
Semi-martingale
A stochastic process that can be represented as the sum of a local martingale and a process of locally bounded variation. For the formal definition of a semi-martingale one starts from a stochastic basis , where (cf. Stochastic processes, filtering of). A stochastic process is called a semi-martingale if its trajectories are right-continuous and have left limits, and if it can be represented in the form , where is a local martingale and is a process of locally bounded variation, that is,
In general this representation is non-unique. But in the class of representations with predictable processes , the representation is unique (up to stochastic equivalence). The following belong to the class of semi-martingales (apart from local martingales and processes of locally bounded variation): local super-martingales and submartingales, processes with independent increments for which is a function of locally bounded variation for any (and so all processes with stationary independent increments), Itô processes, diffusion-type processes, and others. The class of semi-martingales is invariant under an equivalent change of measure. If is a semi-martingale and is twice continuously differentiable, then is also a semi-martingale. Here (Itô's formula)
or, equivalently,
where is the quadratic variation of the semi-martingale , that is,
is the continuous part of the quadratic variation , , and the integrals are understood as stochastic integrals with respect to a semi-martingale (cf. Stochastic integral).
If is a semi-martingale, then the process with
has bounded jumps, , and so can be uniquely represented as
where is a predictable random process of locally bounded variation and is a local martingale. This martingale can be uniquely represented as , where is a continuous local martingale (a continuous martingale forming the semi-martingale ) and is a purely-discontinuous local martingale that can be written in the form
where is the random jump measure of , that is,
and is its compensator. Since
each semi-martingale admits a representation
called the canonical representation (decomposition).
The set of (predictable) characteristics , where is the quadratic characteristic of , that is, a predictable increasing process such that is a local martingale, is called a triplet of local (predictable) characteristics of .
References
|
[1] |
J. Jacod, "Calcul stochastique et problèmes de martingales" , Lect. notes in math. , 714 , Springer (1979) |
|
[2] |
R.Sh. Liptser, A.N. [A.N. Shiryaev] Shiryayev, "Theory of martingales" , Kluwer (1989) (Translated from Russian) |
A.N. Shiryaev
پایان تکمله.]
