ترتیب مقام چهارده معصوم علیهم السلام
بسم الله الرحمان الرحیم.
یک) چند سال قبل، از آقای علی ی رجبی درباره ی ترتیب مقام چهارده معصوم علیهم السلام سؤال کردم. ایشان، «با قید احتیاط» جواب داد:
به ترتیب پیامبر اکرم، سپس علی، سپس فاطمه، سپس حسن، سپس حسین، سپس نُه امام بعدی در یک ردیف هستند، البته روایاتی هست که ظاهراً از آنها استشمام می شود امام رضا و امام زمان مقام ممتازی در میان نُه امام ِ بعد از پنج تن دارند.
امروز این مطلب را، در ضمن مطلبی دیگر، به تعدادی از دوستان اس ام اسی ام گفتم. دو نفر از آنها، به شدت مخالفت کردند. ظاهراً نظر آنها این بود که بعد از پیامبر اکرم، تمام امامها و فاطمه دارای مقام یکسان هستند. حتا یکی از دو دوست بنده، اعتراض کرد که نکند چون امام رضا ایران دفن شده است رجبی چنان حرفی/حدسی زده است. این را هم می گفتند که «ائمه از نور واحد هستند».
خُب.
دو) توجه کنید به سؤال از سیدعباس سیدمحمدی و جواب از آقای محمد صادقی ی تهرانی (مفسر و مترجم قرآن و مرجع تقلید، متولد 1305):
جواب: معصومان چه پیامبران و چه غیر آنان دارای مراتبی میباشند ولی در كل معصومان محمدی طبق آیات و روایاتی متواتر از همهی معصومان تاریخ عصمت برترند و از آیاتی مانند آیه تطهیر كه چهارده معصوم محمدی را در بر دارد چنان میفهمیم كه حتی حضرت فاطمه (س) با آنكه نه رسول است و نه امام از كل پیامبران و حتی چهار ولی عظم دیگر از نظر عصمت برترند و بر حسب اشاراتی در قرآن و روایاتی زیار این سیزده معصوم محمدی پس از حضرتش در مقام عصمت علمی , معرفتی و عملی یكسانند گر چه زمینههای فعالیتهاشان یكسان نیست.
سی ی و یک اردیبهشت 1382
سؤال: گویا در بحار حدیثی است از پیامبر كه "فاطمه صدیقه الكبری و علی معرفتها داره القرون الاولی". روایتی هم كه از یكی از ائمه است كه "ما حجتیم بر خلق و فاطمه حجت است بر ما" گویا خیلی معروف است. در عاشورا هم گویا امام حسین در هنگام سخن گفتن با سپاه روبرو، می فرماید رسول خدا و پدرم و مادرم و برادرم "كه از من بالاتر بودند" از دنیا رفتند. امام حسین كه اهل تعارف نیست. هم زمان بودن یا نبودن فاطمه با همه ی ائمه چه موضوعیتی دارد در این كه بشود یا نشود از ائمه بالاتر باشد؟ این هم كه یكی از حجتهای الاهی از امام حسن و امام حسین و ... و امام زمان بالاتر باشد، عقلاً عجیب نیست. می ماند اثبات كشفی یا استدلالی ی مطلب. در كتاب زندگی نامه ی وحید بهبهانی، اثر
علی ی دوانی، از كتاب یا رساله ای از علمای سابق به نام رساله ی تفضیلیه نام برده بود. توضیحی بود كه "رساله اندر فضیلت حسن و حسین بر مادرشان زهرا". مستدعی ام درباره ی كل پاراگراف مطلبی بفرمائید.
هشت خرداد 1382
جواب: قبلاً پاسخی دربارهی حضرت صدیقهی كبری (س) به شما دادهام كه ایشان امام نبودهاند ولی در بعد عصمت علمی و عملی با امامان برابر بودهاند و نه برتر.
نه خرداد 1382
جواب: قبلا هم اشاره كردیم كه حضرت فاطمه (س) درست است كه در زمان حضرت علی (ع) امام و پیشوا در امور اجتماعی به ویژه سیاسی نبودهاند ولی در مقام عصمت با هر دوازده امام همسان بودهاند و اگر هم ایشان در زمان یكی از این معصومان نبودند خود افزون بر رهبری شرعی رهبری و ولایت جمعی هم داشتند و در كل مقام عصمت آن حضرت از چهار پیغمبر اولوا العزم قبل از رسول گرامی طبق قرآن و سنت برتر بوده است گر چه نه رسول بوده اند و نه امام به معنای مصطلح ولی در كل افكار و اعمالشان از نظر شرعی الگو برای همهی مكلفان بوده و میباشد.
بیست و شش خرداد 1382
سؤال: درباره ی رتبه ی چهارده معصوم، اصولاً جدای از بحث فاطمه، از فرمایش شما برمی آید كه مقام دوازده امام صددرصد برابر است. گویا طبق قرآن، علی بن ابیطالب «جان» پیامبر است. گویا در همه ی كمالات و مقامات با پیامبر شریك است مگر خلافش را پیامبر خبر داده باشد. گویا امام باقر فرموده علی بهترین بشر است بعد از رسول خدا. یعنی آیا هیچ تزلزلی در نظریه ی «1) رسول خدا؛ 2) سیزده معصوم دیگر» احساس نمی كنید؟
دوم تیر 1382
جواب: رسول گرامی در سنت قطعیه وحیانیش هرگز تزلزلی نیست و این برابری كه میان 12 امام عرض شد برابری در بعد عصمت خلافتی معصومانه پس از رسول گرامی است گر چه این بزرگواران از لحاظ زمینههای فعالیتهای معصومانه نا برابرند لیكن در بعد توان و امكانشان و زمینههای شایسته بروز خلافت معصومانشان تا اندازهای متفاوتند و در هر صورت بر حسب روایاتی چند فضیلتی بیشتر برای نخستین و آخرین امام بوده و هست ولی در اصل عصمت الهامی و وحیانی بر حسب آیاتی مانند آیه إنما یرید الله لیذهب عنكم الرجس اهل البیت برابرند.
هشت تیر 1382
پایان گفت و گوهای بنده و محمد صادقی ی تهرانی. توجه کنید که ایشان در ابتدای گفت و گو فرمود:
«سیزده معصوم محمدی پس از حضرتش در مقام عصمت علمی، معرفتی و عملی یكسانند گر چه زمینههای فعالیتهاشان یكسان نیست.»
و در پایان فرمود:
«در هر صورت بر حسب روایاتی چند فضیلتی بیشتر برای نخستین و آخرین امام بوده و هست ولی در اصل عصمت الهامی و وحیانی بر حسب آیاتی مانند آیه إنما یرید الله لیذهب عنكم الرجس اهل البیت برابرند.»
سه) توجه کنید به نظر مرحوم علامه طباطبائی درباره ی موضوع مورد بحث بنده:
عیناً به نقل از کتاب الکترونیکی ی 665 پرسش و پاسخ (در محضر علّامه طباطبائی قدس سره)، جمع آوری از محمدحسین رخشاد، که گمان کنم دو سه سال قبل از صفحه ای از وبسایت http://www.downloadbook.org/ دانلود کردم:
خصيصه هاى ويژه هر كدام از ائمه عليهم السلام
س 244- در روايت آمده است كه حضرت امام حسين عليه السّلام در كربلا به حضرت زينب عليهاالسلام فرمود: (مادرم از من بهتر بود و از دنيا رفت ، پدر و برادرم از من بهتر بودند و از دنيا رفتند)(93) آيا از اين بيان استفاده نمى شود كه هر امام سابق از امام لاحق ، افضل است ؟
ج - بله ، از اين روايت استفاده مى شود كه هر امام سابق بر امام لاحق فضيلت عمومى دارد؛ ولى ممكن است امام لاحق مزيتهاى مخصوصى داشته باشد كه سابق نداشته ، مانند شهادت امام حسين عليه السّلام و بيان احكام كه صادقين (حضرت امام باقر و امام صادق عليها السلام ) داشته اند و امثال اينها.
واقع مطلب اين است كه از سه ديدگاه مى توان به ائمه عليهم السلام نظر كرد:
اول : به حسب مقام نورانيت، كه همه آنان از اين جهت يكى هستند.
دوم : افضل بودن امام سابق از امام لاحق به طور عموم كه از اين روايت و رويات ديگر استفاده مى شود.
سوم : افضليت امام لاحق بر سابق به فضيلت و مزيت خاص ، مانند شهادت امام حسين عليه السّلام و حلم امام حسن عليه السّلام و دعاى امام سجاد عليه السّلام و بيان احكام توسط صادقين عليهاالسلام .
93) ر، ک: بحارالانوار، ج 45، ص 1.
چهار) گمان کنم ترتیب مقام چهارده معصوم را به سادگی با جملاتی مانند «نور واحد» نتوان مشخص کرد. بحثی مفصل است. شاید هزار ساعت بحث هم کنیم، باز آخرالامر جواب ما به حقیقتی اشاره نکند. خُب شاید بتوان برای رسولان و انبیاء سابق هم مفهومی مشابه ِ «نور واحد» در نظر گرفت، ولی آیا رسولان و انبیاء سابق همه دارای مقام یکسان هستند؟
آیا مقام یکسان نداشتن انبیاء و رسولان و حجتهای الاهی ی سابق، نقص آنها است؟
آیا اگر احیاناً سیزده معصوم محمدی مقامهای غیر یکسان داشته باشند، نقص آنان است؟
آیا، احیاناً، علت مخالفت با قسمتی از نظر مرحوم طباطبائی (که البته با قطعیت بیان نشده است) و مخالفت با نظر علی ی رجبی (که آن هم با قطعیت بیان نشده است)، به دلیل ذهنیت یا گرایشی نیست که ما شیعیان داریم و معصومان محمدی را حقیقتی واحد از نوری واحد می دانیم و اگر اختلافی در مقام این این نورها باشد احتمالاً نظریه ی «نور واحد» متزلزل می شود؟ آیا احیاناً علت مخالفت به دلیل این ذهنیت یا گرایش نیست که ما شیعیان معصومان محمدی را «بی نهایت» می دانیم و حدس می زنیم اختلاف در مقام نورها (ولو اختلاف در مقام سیزده معصوم و سیزده نور ِ بعد از رسول الله) احتمالاً متزلزل کننده ی نظریه ی «بی نهایت» است؟
پنج) وقتی طباطبائی رحمت الله علیه و رجبی زید توفیقه با احتیاط و بی قطعیت نظر دادند، به طریق اولا من ِ کم سواد، جز طرح چند سؤال که عرض کردم و قصدم به تأمل فرو رفتن دوستان و فضلا و علما است، در موضوع مورد بحث چیزی نمی گویم.
شش) با صلوات بر محمد و آل محمد مقاله را به پایان می برم.
[تکمله در تاریخ سی ام دی 1386:
ــ آیا اگر چهارده معصوم «نور واحد» نباشند مشکل منطقی یا عقلی یا شرعی یا کلامی یا عرفانی ایجاد می شود؟
ــ آیا روایات «نور واحد» متواتر است؟
ــ آیا مقام رسول الله با مقام سیزده معصوم محمدی برابر است؟
ــ آیا علی افضل از تمام مخلوقات جز رسول الله نیست؟ (هم طبق آیه ی تطهیر و هم طبق تعدادی از روایات.)
ــ اگر دو بند اخیر را بپذیریم، آیا به سادگی خلل در نظریه ی «نور واحد = مقام واحد» را نمی بینیم؟
ــ ظاهراً تمام چهارده معصوم در مقام ولایت مطلقه ی کامله ی غیر محدود و مظهر اتم صفات خداوند بودن، مشترک هستند (← سیدمحمدعلی کاظمینی بروجردی، جواهرالولایة: در خلافت و ولایت چهارده معصوم (ع)، تعلیقات و اضافات: سیدحسین کاظمینی بروجردی، ویراستار: مجتبی مقدسی، تهران، حروفیه، 1384؛ صفحات مختلف)، ولی بحث سلسله مراتب آن حضرات از نظر مقام، نیاز به مراجعه به قرآن و روایات دارد.
ــ لطفاً دوستان حاضر شوند هم به قرآن و روایات مراجعه کنند، و هم از عالمان دیگر در این زمینه سؤال کنند، و هم اگر بر نظری پافشاری می کنند بتوانند از نظر خود دفاع کنند و بر نظر مقابل خود اشکال وارد کنند.]









